«دیمکتب» دنیایی دیجیتالی برای یادگیری

بهترین روش مقاله نویسی (بخش چهارم): «سيستم هاي ارزيابي آثار علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش چهارم): «سيستم هاي ارزيابي آثار علمي»

در مقاله «بهترین روش مقاله نویسی (بخش اول)» و «بهترین روش مقاله نویسی (بخش دوم)» و «بهترین روش مقاله نویسی (بخش سوم)» با «ساختار یک مقاله علمی»، «انواع مقاله علمی»، «ماهیت مقاله علمی-پژوهشی»، «انواع گزارشات علمی»، «تعریف پژوهش»، «ساختار تفصیلی یک مقاله علمی» و «نحوه ارجاع دهی منابع در متن» آشنا شدیم. از شما محقق عزیز دعوت می شود در ادامه با بخش چهارم این مقاله که توسط «دیمکتب» تهیه شده و شامل بحث ارزشمندی در خصوص «سيستم هاي ارزيابي آثار علمي» می باشد همراه باشید.

8- سيستم هاي ارزيابي آثار علمي

در دنياي تحقيقات علمي مجله هاي بسياري وجود دارند که نمايانگر هدف ذاتي توليدات محققين مي باشد. اين مجلات رشته هاي علمي مختلف را پوشش داده و در جامعه علمي بسته به موضوع، شهرت و محبوبيتشان از هم متمايز مي شوند. با در نظر گرفتن ديدگاه يک محقق در يک حوزه خاص، سؤالات بسياري ممکن است مطرح شود: «چه معيارهايي براي ارزيابي و مقايسه مجلات مختلف يک موضوع وجود دارد؟»، «چطور مي توان اطلاعات نسبي درباره نويسندگان آن ها پيدا کرد؟» و «ميزان نفوذ هر يک از آنها در جامعه علمي چقدر است؟».

پاسخ دادن به اين سؤالات يک کار سطحي نيست. بلکه روش هاي بسياري براي پايش، مقايسه و مطالعه روند تغييرات ساليانه مجله ها وجود دارد، مانند بررسي تيراژ، شهرت هيئت سردبيري يا ميزان حضور مقالات نويسندگان برجسته. اما اين روش ها بيشتر ذهني بوده و چندان قابل اعتماد نيستند. يک ابزار عيني تر براي اين منظور، شاخص هاي کتاب سنجي[1] هستند که بر اساس شمارش و آمار استنادها در آثار علمي ايجاد شده اند.

تحليل استناد[2] يا علم سنجي[3] به عنوان يکي از معروف ترين روش هاي کتاب سنجي به بررسي فراواني، الگوها و اشکال استناددهي در آثار علمي مي پردازد. به نمايه اي از استنادها بين آثار با هدف تعيين اينکه کدام اثر به کدام اثر استناد مي دهد، يک نمايه استنادي[4] گفته مي شود. هر چند که نمايه هاي استنادي در اصل به منظور بازيابي اطلاعات طراحي شدند، اما به تدريج در کتاب سنجي و ساير مطالعات مانند ارزيابي تحقيقات مورد استفاده قرارگرفتند. يکي از کاربردهاي نمايه هاي استنادي تعيين محبوبيت و تأثير مقالات، مؤلفان و مجله هاي مشخص يا به طور کلي براي اندازه گيري اهميت يک کار علمي در جهت کمک به تصميم گيري هاي حمايتي از آنان مي باشد.

نمايه سازي استنادي مدرن در سال 1873 براي اولين بار در علم حقوق به کار رفت. با آغاز قرن بيستم و رشد نمايي انتشارات علمي، اطلاع از آخرين پيشرفت هاي علمي براي محققين، دانشمندان و کتابداران بيش از پيش مشکل شد. در نتيجه، نياز به يک سيستم نمايه سازي اختصاصي نمايان تر گشته بود.

هرچند که روش هاي شمارش استنادي براي مدتي عملکرد خوبي داشتند، اما به دلايل بسياري از قبيل کشف برخي اشکالات در آن ها و يا عدم شناسايي دانشمندان شايستة شهرت، دانشمندي جوان بنام ايگِن گارفيلد[5] در سال 1955 براي اولين بار نمايه استنادي علوم[6] (SCI) را به منظور تسهيل اشاعه و بازيابي اطلاعات علمي ارائه نمود. گارفيلد با راه اندازي شرکت ISI (آی اس آی) [7] در سال 1960، پايگاه هاي اطلاعاتي ديگري مانند نمايه استنادي علوم اجتماعي (SSCI) و نمايه استنادي علوم انساني و هنر (AHCI) را نيز ايجاد کرد. در سال 1976، وي شاخصي به نام ضريب تأثير مجله[8](JIF) را به عنوان يک شاخص عملکردي تعيين و تا به امروز هر ساله در گزارش هاي استنادي مجلات (JCR) محاسبه و چاپ کرده است. در بخش بعد به اين شاخص بيشتر خواهيم پرداخت.

بعد از خريدن شرکت ISI در سال 1992 به وسيله شرکت تامسون رويترز[9]، نمايه هاي استنادي ISI تا کنون از طريق تارنماي علوم[10] (شامل پايگاه هاي اطلاعاتي مجلات علمي و مقالات مکتوب کنفرانس ها) که درون تارنماي دانش[11] (شامل پايگاه هاي اطلاعاتي مجلات علمي، اختراعات، مقالات مکتوب کنفرانس ها و وب سايت ها) براي اعضا (شامل کتابخانه ها، دانشگاه ها و مؤسسات تحقيقاتي مشتريان) قابل دسترسي است. نمايه هاي اين تارنماها از سال 1900 تا کنون حدود 10000 مجله صاحب نام و پرنفوذ از رشته هاي مختلف را پوشش مي دهد. اين پايگاه با استفاده از مراجع اسناد نمايه شده، همه استنادها به کارهاي ساير مؤلفان را ليست مي کند، فارغ از اينکه آن کارها در ISI نمايه شده باشد يا خير.

تا نوامبر سال 2004، ISIWOS تنها پايگاه جامع و قابل اعتماد ارائه کننده اطلاعات استنادي بود. اما اخيراً رقباي جدي ديگري براي آن پيدا شده اند. تارنماي Scopus به وسيله شرکت انتشاراتي Elsevier ايجاد شده و حدود 16500 مجله را با پوشش بين المللي بيشتري نمايه کرده است. اطلاعات استنادي اين پايگاه تنها براي موارد نمايه شده در آن است. با بررسي مطالعات کمي که به مقايسه اين دو پايگاه پرداخته اند، درمي يابيم که Scopus داراي پوشش وسيع تر (بر حسب تعداد اسناد نمايه شده)، کاربرپسندي بيشتر و طول زماني کوتاه تر نسبت به ISIWOS مي باشد.

رقيب ديگري که به طور رايگان نمايه ها (و نه اطلاعات مجلات نمايه شده يا طول زماني پوشش) را در اينترنت ارائه مي کند، تارنماي Google Scholar متعلق به شرکت معروف Google، قوي ترين موتور جستجوي جهان است (Amin and Mabe, 2000). تنها در صورتي که ناشري مايل باشد تا دست کم چکيده را مجاناً در اختيار بگذارد، در اين پايگاه نمايه خواهد شد. در صورتي که مراجع در پايگاه نمايه نشده باشند، تنها تعداد استنادها در نتيجه جستجو نمايش داده مي شود. اين پايگاه همچنين حاوي داده هايي از منابع ديگر مانند نسخ پيش چاپ مقالات (داوري نشده) و وب سايت هاي شخصي مي باشد. اين امر موجب نتايج نسبي بسيار بيشتري براي جستجوها در GS مي شود.

عقايد متفاوتي درباره GS وجود داشته و دارد. مطالعات نشان مي دهد که کتابخانه ها به دلايل فني اشتياق کمتري در استفاده از آن نسبت به ديگران دارند. مطالعات مقايسه اي GS و ISIWOS نيز نتايج گوناگوني از قبيل برتري پوششي يکي بر ديگري، تورم نسبي مثبت يا منفي نتايج شمارش استنادها و اشکالات عملگرهاي جستجوي GS در پي داشته اند.

در تحقيقي درباره نتايج شمارش استنادهاي اين سه پايگاه در سال 2006، يافته ها حاکي از تغييرپذيري نتايج بر حسب سال يا رشته مي باشد که نشان دهنده عدم کفايت هر سه در برآوردن نيازهاي پيگيري استنادها است. سرانجام، با توجه به اينکه اين پايگاه ها از منابع بعضاً متفاوتي استفاده مي کنند، محققين جستجو در هر سه پايگاه را براي يافتن منابع مورد نياز به پژوهشگران توصيه مي کنند.

مطالب آموزشی

1- سلسله مقالات و مباحث پیرامون آموزش مقاله نویسی:

بهترین روش مقاله نویسی (بخش اول): «ساختار یک مقاله علمی» و «انواع مقاله علمی»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش دوم): «ماهیت مقاله علمی-پژوهشی»، «انواع گزارشات علمی» و «تعریف پژوهش»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش سوم): «ساختار تفصیلی یک مقاله علمی» و «نحوه ارجاع دهی منابع در متن»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش چهارم): «سيستم هاي ارزيابي آثار علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش پنجم): «شاخص هاي ارزيابي آثار علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش ششم): «چند نکته اساسي در تهيه يک مقاله علمي» و «نرم افزارهاي پرکاربرد در نگارش مقاله علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش هفتم): «انواع مجامع علمی»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش هشتم): «معرفي برخي از مهمترين بانک هاي اطلاعاتي»

2- آشنایی با ابزارهای پیشرفته تحقیق و پژوهش (Research Tools)

آشنایی با گوگل پژوهشگر(Scholar Google) و ترفندهای پیشرفته جستجو در آن

3- اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات

اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات (بخش اول): تاریخچه

اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات (بخش دوم): مقدمه ای بر تصدیق، اعتبارسنجی و تست

4- سلسله مقالات و مباحث پیرامون مسئله طراحی مسیر گردشگر

مروري بر مسئله طراحي مسير گردشگر (بخش اول): آشنایی با مسئله

5- سلسله مقالات و مباحث پیرامون مسئله مکان یابی رقابتی

مکانیابی تسهیلات رقابتی (Competitive Facility Location) (بخش اول): چیستی مسئله

[1]Bibliometrics

[2]Citation Analysis

[3]Scientometrics

[4]Citation Index

[5] Eugene Garfield

[6] Science Citation Index -SCI

[7] Institute for Scientific Information -ISI

[8]Journal Impact Factor -JIF

[9]Thomson Reuters

[10]Web of Science

[11]http://portal.isiknowledge.com

Amin, M., and M. Mabe (2000),Impact factors: use and abuse, Perspectives in publishing, Newsletter No. 1, Oxford: Elsevier Science.