«دیمکتب» دنیایی دیجیتالی برای یادگیری

بهترین روش مقاله نویسی (بخش سوم): «ساختار تفصیلی یک مقاله علمی» و «نحوه ارجاع دهی منابع در متن»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش سوم): «ساختار تفصیلی یک مقاله علمی» و «نحوه ارجاع دهی منابع در متن»

در مقاله «بهترین روش مقاله نویسی (بخش اول)» و «بهترین روش مقاله نویسی (بخش دوم)» با «ساختار یک مقاله علمی»، «انواع مقاله علمی»، «ماهیت مقاله علمی-پژوهشی»، «انواع گزارشات علمی» و «تعریف پژوهش» آشنا شدیم. از شما محقق عزیز دعوت می شود در ادامه با بخش سوم این مقاله که توسط «دیمکتب» تهیه شده و شامل بخش های زیر می باشد همراه باشید:

  • ساختار تفصیلی یک مقاله علمی
  • نحوه ارجاع دهی منابع در متن

6- ساختار مقاله علمي

نوشتن مقاله مستلزم داشتن طرحي مدون است. در گزارش يک تحقيق نه تنها بايد ارزش هاي محتوايي را مراعات کرد، بلکه بايد از ساختار روشمندي نيز پيروي کرد. امروزه تحقيقات فراواني انجام مي شود، اما تنها بخش کوچکي از آنها در مقالات منتشر مي گردد. يکي از دلايل آن، عدم مهارت محقق در تهيه و تدوين ساختاري مقاله علمي است. مقاله تحقيقي به طور کلي مي‌تواند در برگيرنده ساختاري مشابه ساختار زير باشد:

6-1- عنوان مقاله

عنوان، مفهوم اصلي مقاله را نشان مي دهد و بايد به طور خلاصه، مضمون اصلي پژوهش را نشان دهد. عنوان مقاله بايد جذاب باشد، يعني به گونه اي انتخاب شود که نظر خوانندگان را که معمولاً ابتدا فهرست عناوين مندرج در يک مجله علمي را مي خوانند به خود جلب نمايد. همچنين عنوان بايد کوتاه و گويا و تنها بيانگر متغيرهاي اصلي پژوهش باشد. تعداد کلمات در عنوان را حداکثر دوازده واژه بيان کرده اند.

6-2- نام مؤلف يا مؤلفان و سازمان وابسته

بعد از عنوان پژوهش، نام مؤلف يا مؤلفان ذکر مي شود و در سطر زير آن، نام دانشگاه يا مؤسسه که هر يک از مؤلفان در آن مشغول به کارند، مي آيد. ترتيب قرار گرفتن نام مؤلفان به دنبال يکديگر، معمولاً متناسب با ميزان مشارکت آنان در انجام پژوهش است؛ اما اگر ميزان مشارکت همه افراد در اجراي پژوهش يکسان باشد، اسامي آنان به ترتيب حروف الفبا در دنبال هم قرار مي گيرد.

6-3- چکيده

چکيده، خلاصه جامعي از محتواي يک گزارش پژوهشي است که همه مراحل و اجراي اصلي پژوهش را در خود دارد. هدف ها، پرسش ها، روش ها، يافته ها و نتايج پژوهش، به اختصار، در چکيده آورده مي شود. در متنِ چکيده بايد از ذکر هرگونه توضيح اضافي خودداري شود. مطالب چکيده بايد فقط به صورت گزارش (بدون ارزشيابي و نقد) از زبان خود پژوهشگر (نه نقل قول) به صورت فعل ماضي تهيه شود.

چکيده در حقيقت بخشي کامل، جامع و مستقل از اصل گزارش در نظر گرفته مي شود و نبايد پيش از انجام گزارش، پژوهش تهيه شود. طول چکيده براي مقاله، بستگي به روش هاي خاص هر مجله دارد و معمولاً بين صد تا 150کلمه پيشنهاد شده است. چكيده‌ بايد حاوي‌ بخشهاي زير باشد:

  • حقايق‌ واصول‌ بكار برده‌ شده‌
  • روش ها
  • نتايج‌ اصلي‌
  • اهميت‌ نتايج‌ و تعبير و تفسير آن ها

6-4- واژگان کليدي

معمولاً در انتهاي چکيده، واژگان کليدي پژوهش را بيان مي کنند تا به خواننده کمک کنند، پس از خواندن چکيده و آشنايي اجمالي با روند تحقيق، بفهمد چه مفاهيم و موضوعاتي در اين مقاله مورد توجه قرار گرفته است. معمولاً با توجه به حجم و محتواي مقاله، پنج تا هفت واژه کليدي در هر مقاله بيان مي شود.

6-5- مقدمه

هر مقاله علمي با يک مقدمه شروع مي شود که به طور مختصر به بيان کليات تحقيق و بررسي مختصري از پيشينه آن مي پردازد؛ بنابراين در مقدمه مقاله مسئله تحقيق و ضرورت انجام آن و اهداف آن از نظر بنيادي و کاربردي به صورت مختصر بيان مي گردد و سپس به بررسي سوابق پژوهشي که به طور مستقيم به موضوع تحقيق مرتبط است، پرداخته مي شود. گاهي اوقات بررسي سوابق پژوهشي در بخش جداگانه با نام ادبيات موضوع مطرح مي شود. مقدمه بايد يک منطق اساسي را در تحقيق بيان کند و به خواننده نشان دهد که چرا اين تحقيق ادامه منطقي گزارش هاي پيشين است. در اين بخش پس از نتيجه گيري از پژوهش هاي بررسي شده، محقق بايد پرسش هاي پژوهش خود را به صورت استفهامي بيان کرده و به تعريف متغيرهاي تحقيق به صورت عملياتي بپردازد.

6-6- بدنه اصلي مقاله

بدنه مقاله متشکل از يک يا چند بخش و در برگيرنده اصل تحقيق و مطالعه نظير روش، متدولوژي، فرضيات، مدل رياضي و ... مي باشد. در اين قسمت از مقاله چگونگي و روش انجام پژوهش توضيح داده مي شود. همچنين نمونه هاي مورد بررسي، چگونگي نمونه گيري، جامعه هدف، مراحل اجرائي پژوهش و نحوه تجزيه و تحليل داده ها ذکر مي شود. در اين قسمت در مورد تغيير بيشتر بحث شده و روش اندازه گيري و ميزان دقت و چگونگي کنترل آنها بيان مي شود؛ بنابراين مؤلف بايد همه مراحل اجرا، از جمله آزمودني ها، ابزارهاي پژوهش، طرح پژوهش، روش اجرا و روش تحليل داده ها را بيان کند.

6-7- نتايج

در اين قسمت نتايج بدست آمده از پژوهش ذکر مي شود. نتايجي کليدي مطالعه بايد با کلمات روان و دقيق و بدون بزرگ نمايي ذکر شود. از روشهاي مختلفي براي ارائه نتايج استفاده مي شود. استفاده از اعداد، جداول و نمودارها کمک ارزنده اي به ارائه مطلب بطور ساده تر مي نمايد اما لازم است داده هاي جداول و نمودارها به طور کامل تشريح شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گيرند. در مواردي که از روش ها و آزمون هاي آماري براي بررسي نتايج و تحليل داده ها استفاده شده باشد، بايد نوع آن نيز ذکر شود.

6-8- جمع بندي و نتيجه گيري

در اين بخش، تمام اجزاي گزارش تحقيق به هم ربط داده مي شوند و محقق با ترکيب و پيوند بخش هاي مختلف، خواننده را به سوي يک نتيجه گيري کلي هدايت مي کند. بنابراين لازم است شباهت ها و تفاوت هاي نتايج اين پژوهش با پژوهش هاي قبلي روشن گردد و نيز معلوم شود که يافته هاي پژوهش، به روشن شدن مسئله مورد بررسي و زمينه دانش آن چه کمکي کرده است.

بنابراين توصيه مي شود در اين قسمت، ضمن توضيح کوتاهي درباره مسئله پژوهش و بيان نتايج تحقيق، به تفسير نتايج پرداخت. براي اين کار بايد اين نتايج را با يافته هاي نتايج پيشين مقايسه کرد. آن گاه توضيح داد که پژوهش حاضر، به گسترش دانش زمينه مورد نظر چه کمکي کرده است، و در ضمن آن، کاربرد احتمالي آن را مشخص کرد و نقاط ضعف پژوهش را همراه با پيشنهادهايي براي پژوهشگراني که در آينده مي خواهند در اين زمينه پژوهش، کار کنند، بيان کرد.

6-9- تقدير و تشکر

در اين قسمت مي توان اشخاص يا مؤسساتي که در به ثمر رسيدن و يا انجام بهتر تحقيق مؤثر بوده اند، سپاسگذاري و تقدير کرد.

6-10- فهرست منابع

در پايان لازم است کليه منابعي که در تحقيق مورد استفاده قرار گرفته‌ اند، به شيوه اي مطلوب ذکر شوند. شيوه نگارش منابع در نشريات مختلف متفاوت است و بهتر است از راهنمايي اين نشريات و شرايط نگارش مقالات کمک بگيريم.

6-11- پيوست ها

در اين قسمت، در صورت لزوم مطالب ضروري براي فهم و پشتيباني از مطالب اصلي مقاله ارائه مي شود.

7- ارجاعات در متن

نخستين چيزي که درباره استناددادن در متن بايد مشخص بشود، اين است که: چه چيزي بايد مستند گردد؟ مهمترين موارد ارجاعات را به مي توان به شرح زير بيان داشت:

  • الف) بايد انديشه هايي را که به ديگران تعلق دارند، مشخص کرد و با ذکر مأخذ نشان داد که از آنِ چه کساني مي باشند (امانت داري)؛
  • ب) هر زمان که افکار و انديشه هايي با چهارچوب فکري کسان ديگري همخواني دارند، موارد را بايد با ذکر منبع مشخص کرد؛
  • ج) هر زمان که نظريه، روش يا داده اي موردبحث قرار مي گيرد، منبع آن را بايد ذکرکرد تا اگر خواننده خواست اطلاعات بيشتري درباره آن کسب کند، بتواند به آن مراجعه کند؛
  • د) بايد نقل قول هايي را که از يک متن به صورت مستقيم و بدون دخل و تصرف، داخل گيومه آورده مي شود، مستند ساخت.

بنابراين اطلاعاتي که براي خوانندگان، اطلاعات عمومي به حساب مي آيند، لازم نيست مستند شوند. نويسنده، تنها در صورتي مي تواند به آثار خود ارجاع، دهد که اين ارجاع براي مطالعه بيشتر باشد و نقل از خود، معنا ندارد. همچنين در استنادکردن، حتي الامکان بايد به منبع مستقيم يا ترجمه آن استناد کرد. تنها زماني به منابع ديگران استناد مي شود که محقق دسترسي مستقيم به اصل اثر را نداشته باشد که در آن صورت بايد مشخص کرد که آن مطلب از يک منبع دست دوم گرفته شده است.

مطالب آموزشی

1- سلسله مقالات و مباحث پیرامون آموزش مقاله نویسی:

بهترین روش مقاله نویسی (بخش اول): «ساختار یک مقاله علمی» و «انواع مقاله علمی»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش دوم): «ماهیت مقاله علمی-پژوهشی»، «انواع گزارشات علمی» و «تعریف پژوهش»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش سوم): «ساختار تفصیلی یک مقاله علمی» و «نحوه ارجاع دهی منابع در متن»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش چهارم): «سيستم هاي ارزيابي آثار علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش پنجم): «شاخص هاي ارزيابي آثار علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش ششم): «چند نکته اساسي در تهيه يک مقاله علمي» و «نرم افزارهاي پرکاربرد در نگارش مقاله علمي»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش هفتم): «انواع مجامع علمی»

بهترین روش مقاله نویسی (بخش هشتم): «معرفي برخي از مهمترين بانک هاي اطلاعاتي»

2- آشنایی با ابزارهای پیشرفته تحقیق و پژوهش (Research Tools)

آشنایی با گوگل پژوهشگر(Scholar Google) و ترفندهای پیشرفته جستجو در آن

3- اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات

اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات (بخش اول): تاریخچه

اعتبارسنجی مدل های تحقیق در عملیات (بخش دوم): مقدمه ای بر تصدیق، اعتبارسنجی و تست

4- سلسله مقالات و مباحث پیرامون مسئله طراحی مسیر گردشگر

مروري بر مسئله طراحي مسير گردشگر (بخش اول): آشنایی با مسئله

5- سلسله مقالات و مباحث پیرامون مسئله مکان یابی رقابتی

مکانیابی تسهیلات رقابتی (Competitive Facility Location) (بخش اول): چیستی مسئله